« Strona główna

Zamek Wranow nad Dyją od północy z częścią gminy wranowskiej, ołówek kolorowany Józefa Doré z lat 70-tych XIX w.

Kościół od północnego zachodu

Widok od zachodu na rotundę św. Andrzeja

Kaplica św. Heleny w Zadnich Hamrach

Kaplica Najświętszej Marii Panny Nieustającej Pomocy, ołówek kolorowany Józefa Doré z lat 70-tych XIX w.

Kaplica Najświętszej Marii Panny Nieustającej Pomocy dziś, pierwotnie świątynia Diany z końca XVIII w.

Krzyż Mniszka wzniesiony tuż po roku 1846

Polsko-niemiecki napis u stóp Krzyża Mniszka

Krzyż Clary´ego na obrazie Józefa Doré z drugiej tercji XIX w.

Krzyż Clary´ego nad tamą zapory dziś

Książę Karol Clary, fotografia litografii z roku 1832

Barokowy posąg św. Jana Nepomucena

Posąg Madonny w parku za kościołem

Ukłon koło drogi do Lančowa

Ukłon obok starej drogi do Onšova

Ukłon św. Józefa

Tama wranowskiej zapory

Hotel Zamkowy

Hotel Pod Zamkiem	Most w Dolinie Junackiej	Centrum miasteczna wranowskiego	Źródełko Felicyty
Barokowy budynek probostwa	Rynek z kolumną morową	Szczyt barokowego młyna z herbem aliancyjnym Althann-Pignatelli	Dom Paziów
„Rzopik“-umocnienie międzywojenne w lesie nad zamkiem	Strona tytułowa dokumentu pamiątkowego z okazji wzniesienia obelisku przy Pieczarze Lodowej	Obelisk przy Pieczarze Lodowej, ołówek kolorowany Józefa Doré z lat 70-tych XIX w.	Braitawski lusthaus dziś, stan po rekonstrukcji
Ruiny tzw. Domu Filozofów w lesie nad zamkiem

Zabytki miasteczka Wranow nad Dyją

Najstarsze zachowane pamiątki Wranowa nad Dyją świadczą o jego znacznej starodawności. Miasteczko, które w miejscu dzisiejszej gminy z biegiem czasu powstawało pod szlacheckim grodem już w XII wieku, posiadało własne probostwo a obywatele trudnili się rzemiosłem i rolnictwem. W XVI wieku, kiedy na pewien czas zwyciężyło wyznanie ewangelickie, zostało wokół obwarowane murami obronnymi. Znaczenie ekonomiczne miasteczku dawały hamernie do opracowania rudy żelaza, browar, wapienniki oraz folwark. W czasach wojny trzydziestoletniej było w latach 1641 i 1645 zajęte i splądrowane przez Szwedów. W okresie późniejszym zasłynęło zbudowaniem architektonicznie unikatowego zamku barokowego, w XIX wieku słynną fabryką kamionki a przed ok. 70 laty zbudowaniem zapory wranowskiej. Na dzień dzisiejszy znane jest zwłaszcza z ruchu turystycznego, który umacnia wyjątkowe środowisko naturalne Parku Narodowego Doliny Dyje.

Kościół parafialny Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny jest największym i najwybitniejszym zabytkiem historycznym Wranowa nad Dyją. Kościół zbudowany już w pierwszej połowie XIII w., w okresie gotyku zasklepiony i poszerzony o dzisiejszą zakrystię. Po wypaleniu i splądrowaniu Wranowa przez Szwedów w roku 1645, kościół przebudowano w stylu barokowym, co w roku 1685 oraz w przeciągu całego XVIII wieku było zasługą opiekunów probostwa wranowskiego - hrabiów z Althannu. Z bogatego wyposażenia wnętrza kościoła na uwagę zasługuje zwłaszcza romańsko-gotycka chrzcicielnica, posągi św. Marii Magdaleny i św. Piotra z okresu koło r. 1770, boczny rokokowy ołtarz z drugiej połowy XVIII w. z obrazem św. Jana Nepomucena szkoły F.A. Maulbertscha oraz dwa obrazy barokowe z pierwszej tercji XVIII w., umieszczone w prezbiterium w stiukowych ramach, przedstawiające sceny z życia Najświętszej Panny Marii.

Kaplica św. Andrzeja, tworzona rotundą z apsydą, zasklepiona kopułą. Chodzi o budowlę późno romańską z połowy XIII wieku. Okres baroku zaznaczył się w połowie XVIII wieku w jej elewacjach malowidłem twarzy Chrystusa na tzw. zasłonie Weroniki. W podziemiach budowli, do których obecnie wejście jest zamurowane, znajduje się autentyczna kostnica z wieloma warstwami czaszek. Wokół kaplicy znajdował się pierwotnie cmentarz, pochówki na nim ukończono na przełomie XIX i XX wieku.

Kaplica św. Heleny (w osadzie Zadní Hamry). Drobna budowla empirowa wzniesiona w roku 1815 przez Helenę Mniszek. Wieża z roku 1899.

Kaplica Najświętszej Marii Panny Nieustającej Pomocy (w lesie za folwarkiem blisko tzw. łąki hrabianki). Budowla założona w latach 90-tych XIX wieku przez Józefa Hilgartnera z Lilienbornu jako mała świątynia bogini Diany (Diana Tempel). Wnętrza ozdabiały posągi postaci z mitologii antycznej. Helena Mniszek kaplicę na nowo wyposażyła i poświęciła Najświętszej Marii Pannie (Maria Schutz) w drugiej kwarcie XIX w. Zabytek o wyrazie i formie późno klasycystycznej.

Krzyż Mniszka, umiejscowiony na tzw. Wierchu Krzyżowym, pochodzi z okresu tuż po roku 1847. Wzniesiony przez właścicielkę zamku Helenę Mniszek na cześć swego zmarłego męża Stanisława w jego ulubionym miejscu, na które chętnie uczęszczał. Dowodzi tego polsko-niemiecki napis na żeliwnej płycie w dolnej części krzyża: „Żona dla swego najlepszego męża, dzieci swemu najłaskawszemu ojcu. Na pamiątkę Jego Ekscelencji hrabiego Stanisława Mniszka.” Ten ciekawy regionalny zabytek znajduje się na miejscowej trasie turystycznej im. Karola Clary.

**Krzyż Clary´ego** tworzy akcent krajobrazowy, wykonany z blanskiego żeliwa, wzniesiony w lesie nad dzisiejszą tamą zapory. U stóp krzyża widnieje napis „Na pamiątkę mego przyjaciela księcia Karola Clary – 1831”. Monument wykonał właściciel majątków i zamku, polski hrabia Stanisław Mniszek wkrótce po tym, kiedy to podczas epidemii cholery zaraził się tą chorobą i wkrótce potem zmarł jego długoletni przyjaciel – pisarz, malarz i humanista Karol Clary.

Posąg Madonny (w parku za kościołem). Rokokowa rzeźba Immaculaty z drugiej tercji XVIII wieku, a więc Najświętszej Marii Panny z małym Jezusem, stojącej na kuli ziemskiej otoczonej wężem i przeciętej półksiężycem. Na obecne miejsce, a więc do areału starego cmentarza, osadzony został nie długo po roku 1950.

Posąg św. Jana Nepomucena (na prawym brzegu Dyje koło mostu). Wartościowa rzeźba barokowa w wielkości naturalnej przedstawia Jana Nepomucena, który zamiast tradycyjnego krzyża trzyma w ręku własny język, demonstrując w ten sposób nienaruszalność tajemnicy spowiedzi i dokumentujący jego losy życia. Posąg ufundowała Maria Anna z Althannu, z domu Pinatelli, w roku 1731.

Ukłony – drobne budowle kościelne z wewnętrzną niszą, bez okien, stojące rozsiane w krainie lub przy poboczach dróg. Historycznie i artystycznie interesujący jest ukłon z r. 1754 w formie szczytowego baroku i poświęcony pierwotnie Najświętszej Marii Pannie (na skrzyżowaniu dróg prowadzących do Lančowa i do tamy zapory). Ciekawy jest też ukłon św. Józefa (na skrzyżowaniu pod stacją benzynową) jako wartościowa budowla klasycystyczna z nowogotyckim ołtarzem. Wg informacji z XIX w. stoi w miejscu masowego grobu szwedzkich żołnierzy oraz obywateli Wranowa z roku 1645, kiedy to podczas nieudanego oblężenia zamku wojska szwedzkie pod wodzą generała Torstensona splądrowały miasteczko.

Kolumna morowa na rynku to cenny zabytek okresu baroku, wzniesiona przez właściciela zamku Michała Herzmana Athann. Przypomina dramatyczną epidemię tzw. czarnej śmierci, która zdziesiątkowała Wranow w roku 1680, kiedy to na zarazę zmarło 81 obywateli miasteczka. Na wierzchołku kolumny stoi na kuli ziemskiej Najświętsza Maria Panna Niepokalana, pod nią autorzy umiejscowili czterech patronów chroniących od zarazy – św. Rocha z psem, św. Floriana lejącego z wiadra wodę, św. Sebastiana ze strzałami wbitymi w pierś oraz św. Jana Nepomucena trzymającego krucyfiks.

Źródełko Felicyty zbudowane w roku 1806 na zboczu wzgórza braitawskiego pod zamkiem Wranow nad Dyją, przy wejściu do tzw. doliny Felicyty. Ściany budowli ozdabia płaskorzeźba piaskowcowa w formie kolorowej wegetacji. W środku wnętrza zamkniętego kopułą jest zbiorniczek wodny, do którego odprowadzana jest woda z górnej części zbocza. Nad frontem z artystycznie cennym fryzem przedstawiającym tańczące nimfy, widnieje w trójkątnym szczycie niemiecki napis: „Felicja, hrabini z Mniszka, zbudowała i ofiarowała tę studzienkę zmęczonym wędrowcom dla oświeżenia a swej ukochanej dolinie dla ozdoby.” Zabytek jest częścią składową miejscowej trasy turystycznej im. Heleny Mniszek.

Obelisk przy Pieczarze Lodowej – Nad Pieczarami Lodowymi, (więcej Środowisko naturalne Wranowa) na wierzchołku skalnego plato, skąd rozciąga się wyjątkowy widok do doliny Dyje, wznosi się murowany obelisk. Zbudowany został w roku 1860 Towarzystwem Upiększającym w Wranowie w dowód wdzięczności hrabiance Helenie Mniszek, która tę okolicę udostępniła dla społeczeństwa. W fundamentach wmurowano naczynie z pieniędzmi oraz pień starej sosny, która stała tutaj przedtem na wierzchołku skały.

Lusthaus (altana łowiecka na Braitawie, tuż obok granicy państwa) – zbudowany w ciągu lata 1780 roku za panowania ostatniego wranowskiego Althanna Michała Józefa. Fundament jest w formie nieregularnego sześciokąta, architektura jest dwukondygnacyjna, późnobarokowa, częściowo już z pierwiastkami klasycystycznymi. Parter służył do przygotowywania pokarmów oraz magazyn zwierzyny i ubrań, na piętrze z licznymi oknami odbywały się biesiady oraz spotkania towarzyskie. Lusthaus miał też funkcję widokową, można z niego było zobaczyć, nim widok zasłonił wysoki las, zamkowy pejzaż. Obecnie jest zarządzany przez Park Narodowy Doliny Dyje, jest odrestaurowany i służy do celów reprezentacyjnych i okazyjnych spotkań.

Fabryka do produkcji wyrobów z kamionki. Wielki budynek o fundamentach na rzucie prostokątnym, z dachem siodłowym, wysokim kominem, stojący obok hotelu Zamkowego, to była fabryka. Dzisiejszy wygląd uzyskała w ramach przebudowy w latach 40-tych XIX wieku, zrealizowanej przez właścicielkę zamku Helenę Mniszek. W swoim czasie był to słynny zakład produkcyjny, pracujący w latach 1799-1882. Produkował zwłaszcza zestawy do herbaty, kawy, nakrycia stołowe, komplety do higieny osobistej, wazony dekoracyjne, ale też przedmioty figuralne, liturgiczne i inne. Zwłaszcza w latach dwudziestych i trzydziestych XIX wieku osiągnęły wyroby niezwykłe technologiczne i estetyczne mistrzostwo i w sposób masowy docierały na rynki miejscowe i zagraniczne. Sławną historię wranowskiej kamionki przypominają dziś wybrane kolekcje w wielu muzeach światowych.

Znaczące domy. Bogatą historię Wranowa odzwierciedlają również jego niektóre domy. Zaraz przy wjeździe po drodze od Znojna zaciekawi nas dwuszczytowy front barokowego młyna z początku XVIII wieku z herbami hrabiów z Althannu i książąt Pignatelli. Budynek poczty na rynku ma pochodzenie średniowieczne, teraźniejszy wygląd budynek uzyskał pod koniec XIX wieku – przed tym był to ratusz, więzienie gminne i stara remiza strażacka. Także kolejne domy na rynku mają pochodzenie średniowieczne, przebudowane zostały w XVIII i XIX wieku, przykładowo dzisiejszy Hotel Pod Zamkiem i z nim sąsiadujący Dom Paziów. Stare pochodzenie ma barokowy budynek probostwa obok kościoła, którego dzisiejszy wygląd pochodzi z pierwszej kwarty XVIII wieku. Dzisiejsza szkoła to były budynek administracyjny browaru dworskiego, budowanego w przebiegu XVII i XVIII wieku, ostatnio przebudowany w r.1906. Ciekawym zabytkiem jest i dom klasycystyczny ogrodnika zamkowego nad boiskiem piłkarskim.

Tama Zapory Wranowskiej budowana technologią lanego betonu w latach 1930-1934. Podstawę fundamentów wzmocniono zastrzykami betonowymi na głębokość 10-20 metrów. Wysokość tamy nad fundamentami jest 59,9 m, długość korony tamy 290,4 m, szerokość korony tamy 7 m, szerokość u podstawy tamy 42,2 m. We wnętrzu tamy znajdują się trzy maszynownie z turbinami Francisa o pojemności 3 x 15m3/sek. Moc generatorów jest 3 x 6 MW, przepływ wody 51 m3/sek., średnia roczna produkcja energii elektrycznej jest 25 GWg. Objętość zbiornika wodnego wynosi prawie 32 milionów m3 wody, pojemność użytkowa 79,7 milionów m3, całkowita pojemność ok. 132 milionów m3. Największa długość zbiornika, który służy do rekreacji i wędkarstwa sportowego jest 29,8 km, maksymalna głębokość (przy tamie) 42 metrów.

Umocnienia graniczne w Wranowie nad Dyją. W latach 1935 do 1938 powstał wzdłuż granic Republiki Czechosłowackiej potężny łańcuch bojowych żelbetonowych fortyfikacji, zwanych potocznie „rzopikami” (od ŘOP-Ředitelství opevňovacích prací-Dyrekca robót fortyfikacyjnych). Był to system w głąb rozwiniętych systemów obronnych z przeważającą możliwością ostrzału bocznego. W strategicznie ważnym Wranowie zachowało się w komplecie 19 fortec. Są one wyraźnym pierwiastkiem krajobrazowym, każda z osobna, ale zwłaszcza jako ogniwo systemu obronnego, są unikatowym zabytkiem technicznym. Linia zaczyna tuż pod zamkiem, ciągnie się następnie wzdłuż drogi w stronę budynków byłego folwarku i dalej przez Dolinę Junacką do tamy zapory. Chodzi przeważnie o różne modyfikacje lekkich schronów LO wz.37. Większość z nich jest dostępna, w trzech z nich w okresie letnim jest dla zainteresowanych przygotowany fachowy komentarz.

Widok Heleny – tzw. zikkurat. Romantyczny kamienny budynek niedaleko braitawskiego Lusthausu, zbudowany w pierwszej połowie XIX wieku na fundamentach w kształcie kręgu, z wypełnionym rdzeniem, wokół którego można wejść na sam szczyt klatki schodowej. Dziś sztuczne przesieki, przez które można było zobaczyć zamek z okolicą, zarósł wysoki las.